dinsdag 18 april 2017

Mirakelschilderijen op Erfgoeddag in Halle



Tijdens de Erfgoeddag van 23 april met als thema “Zorg” toont de vereniging Pro Arte Hallensis  twee zogenaamde “mirakelschilderijen” in de Halse Sint-Martinusbasiliek. Ghislain Stas van de vereniging  schetst hierna het kader waarin deze activiteit  gesitueerd moet worden:

Op de persconferentie  bij de voorstelling van de Erfgoeddag zullen wij de schilderij "De Clarisse Madonna" voorstellen. Restaurateur en leraar restauratie van de academie van Antwerpen, Johan Van den Eeden zal aanwezig zijn op de persconferentie. Johan is een ervaren restaurateur met specialiteit Rubens en Vandijck.

Hij heeft de twee schilderijen gerestaureerd. Als vriendendienst heeft hij de Clarisse Madonna gratis afgewerkt. De herontdekking en de eerste aanzet voor de restauratie van de Clarisse Madonna gebeurde door wijlen Roger Smellinckx uit Buizingen.

Historiek Pro Arte Hallensis

In 1993 werd Pro Arte Hallensis opgestart. Bedoeling was de mirakelschilderijen die in de torenruimte van de Halse Sint-Martinusbasiliek hingen te restaureren. Deze 21 schilderijen hingen verwaarloosd in de torenruimte onder het roet en onherkenbaar. Samen met de Koning Boudewijn Stichting, de Kerkraad,  en het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium werd het project opgestart.

Restaurateur Johan Van den Eeden was er van bij de beginfase bij om het project technisch te begeleiden. Een eerste mirakelschilderij werd uitgekozen en de eerste restauratie gebeurde in de academie van Antwerpen.


Rubensgravure 

Miel Merens, een lid van Pro Arte Hallensis, ging op speurtocht en ontdekte in het Tylermuseum in Nederland een Rubensgravure met de Madonna van Halle. Het  eerste schilderij was een "duiveluitdrijving" die ook vooraan op de Rubensgravure staat. Al de thema's van de gravure vinden wij terug in de 21 mirakelschilderijen.


Uit de reserve van de basiliek

Uit principe mogen de sponsors zelf hun schilderijen kiezen. Tien jaar geleden waren wij in de kelder van de basiliek. Roger Smellinkx, die ook aanwezig was, vroeg mij of hij een schilderij buiten de reeks van de mirakelschilderijen mocht restaureren. De familie Barbe uit Halle vond deze madonna mooi.

"Clarisse Madonna"

Roger zette zich aan het werk :  opkuisen van dit vervuilde paneel, plakken van de scheur in het midden van het paneeltje. Uit onderzoek van het paneeltje bleek dat achteraan het merkteken stond van de leverancier van de familie Breughel. Uit het opschrift vooraan kon Roger vaststellen  dat de schenker Clarisse was. Clarisse was een lakenkoopman uit Rijsel en goede vriend van Rubens. Roger liet een infrarood onderzoek doen door Luc Van Asten in Hasselt. Hieruit bleek dat het portret van Clarisse bijgewerkt was.

Volgens Roger werd dit paneeltje geschilderd in het atelier van Rubens. Rubens zou het gezicht van Clarisse op paneeltje met enkele penseeltrekken verbeterd hebben.

Vermits Rubens en Helene Fourment (volgens mondelinge overlevering/Claude Geeraerts uit Hondzocht) regelmatig op bezoek waren  bij de familie Richardot op het (nu verdwenen) kasteel van Lembeek, zou het kunnen dat Clarisse de schilderij liet maken in het atelier van Rubens.

Volgens Johan Van den Eeden is dit een topwerk.

 "De Madonna der gehangenen met zicht op het middeleeuwse Halle" 

Het is eerder toevallig dat dit schilderij nu reeds gerestaureerd is. Bij het bezoek aan de reserve was er ook een leerling-restaurateur van de academie van Anderlecht aanwezig. Hij vroeg mij of hij de "Madonna der gehangenen" mocht restaureren. Ik vroeg raad aan Johan Van den Eeden.

Hij vond dit een te mooi werk om het laten restaureren door minder ervaren restaurateurs. Anne Renaux, voorzitter van de Kerkraad vroeg een prijsofferte aan Johan. Het bedrag overschreed echter de limiet van de openbare aanbesteding.

Ik stelde voor dat de Kerkraad de eerste schijf zou financieren en dat wij voor de rest een sponsor zouden zoeken. Toevallig sprak architect Andre Vananechel met zuster Marie-Francoise in de basiliek. Zij verwees hem naar mij.  Zo kon Johan Van den Eede dit werk professioneel restaureren.

Historisch is dit waarschijnlijk ook ,het "oudste fotografisch zicht" op Halle met in de verte  de nog Gotische toren. Links ziet men waarschijnlijk de toren van het "verdwenen kerkje van Eisinghen" (Buizingen)  en rechts "Stroppen", waar de galg stond.


Erfgoeddag


Op zondag 23 april 2017 kan u deze twee schilderijen van nabij bewonderen in de basiliek van Halle (van 11 u tot 16 u 45).

De twee schilderijen zullen opgesteld staan in de Mariakapel. Een restauratrice van de academie van Anderlecht zal aanwezig zijn en restauratie-technieken uitleggen. De leden van Pro Arte Hallensis zorgen voor de nodige informatie.